Pamięć o ofiarach wołyńskich ma zostać zachowana i godnie upamiętniona

11 lipca przypomina o apogeum zbrodni wołyńskiej

11 lipca to rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej. W tym dniu przypomina się o ludobójstwie dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach, obywatelach polskich oraz przedstawicielach innych narodowości zamieszkujących wschodnie tereny II Rzeczpospolitej. To jedna z najtragiczniejszych kart w historii polsko-ukraińskiej, w której ofiarami padły całe rodziny, a wiele miejsc kaźni przez dekady pozostawało bez pełnego upamiętnienia. W oficjalnym przekazie podkreślono, że podstawą do budowania przyszłości musi być prawda, a nie przemilczanie skali zbrodni.

W centrum tego podejścia stoi pamięć o każdej ofierze i o miejscu jej śmierci. Zwrócono uwagę, że zamordowani nie mogą pozostać anonimowi i nie mogą zostać pozbawieni godnego pochówku. To ważne także dla rodzin, które przez dziesięciolecia czekały na informacje o losie swoich bliskich i na możliwość ich upamiętnienia. Sprawa ma więc nie tylko wymiar historyczny, ale też bardzo ludzki: dotyczy prawa rodzin do prawdy, identyfikacji i pochówku zmarłych.

Poszukiwania i ekshumacje mają objąć także inne ofiary wojen XX wieku

Władze poinformowały o skutecznych staraniach podjętych przez premiera w sprawie wznowienia po latach poszukiwań i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Działania te mają objąć również inne polskie ofiary wojen XX wieku na Ukrainie, których ciała wcześniej nie zostały pochowane w grobach w sposób godny. W praktyce oznacza to możliwość odnajdywania miejsc pochówku, identyfikacji szczątków i przywracania nazwisk tym, którzy przez lata pozostawali jedynie liczbą w statystykach historycznych. To proces ważny zarówno dla historyków, jak i dla rodzin, które czekały na ten moment przez ponad osiem dekad.

W komunikacie podkreślono, że rodziny czekały na to ponad 80 lat. Właśnie dlatego wydobywanie z ziemi i identyfikacja szczątków mają znaczenie nie tylko symboliczne, ale też praktyczne. Dają możliwość urządzenia pochówku, zapalenia znicza i zapisania imienia konkretnej osoby w pamięci publicznej. Zapowiedziano również budowę w Warszawie Muru Pamięci z wiecznym ogniem oraz nazwiskami każdej odnalezionej i zidentyfikowanej ofiary. Ma to być miejsce, które pozwoli zachować pamięć w sposób trwały i uporządkowany.

"Pamięć nie może być sługą nienawiści."

Donald Tusk, premier

Prawda i pamięć jako warunek pojednania

W przekazie rządu wyraźnie zaznaczono, że odpowiedzią na nacjonalizm nie może być kolejny nacjonalizm. Zamiast tego potrzebne są prawda, pamięć i szacunek, które mają prowadzić do budowy lepszej przyszłości bez nienawiści i bez pogardy. Podkreślono, że europejskie pojednanie po II wojnie światowej było możliwe właśnie dzięki nazwaniu rzeczy po imieniu i uznaniu winy. To ważny punkt odniesienia także dziś, kiedy pamięć o przeszłości łączy się z debatą o bezpieczeństwie i relacjach międzynarodowych.

Według tej logiki każdy, kto chce dołączyć do wspólnoty europejskiej, musi być gotowy na prawdę o trudnej historii. Wskazano, że odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo dzieci oraz wnuków spoczywa dziś na Polsce, Ukrainie i całej Europie. Potrzebna jest solidarność wobec wspólnych zagrożeń, a jej fundamentem mają być prawda, pamięć i nadzieja. Dla zwykłych ludzi oznacza to jedno: bez uczciwego nazwania zbrodni i bez godnego upamiętnienia ofiar nie da się zbudować trwałego pojednania ani spokojnej przyszłości.

Co oznaczają te decyzje dla rodzin i opinii publicznej

Najważniejszym skutkiem wznowienia poszukiwań i ekshumacji jest szansa na odzyskanie tożsamości ofiar, których los przez lata pozostawał nieznany. Rodziny mogą wreszcie dowiedzieć się, gdzie spoczywają ich bliscy i zorganizować im godny pochówek. To także możliwość postawienia nagrobka, odczytania nazwiska i zachowania rodzinnej pamięci w sposób, który był dotąd niemożliwy. W skali państwa to z kolei element polityki pamięci, która ma łączyć troskę o historię z odpowiedzialnością za przyszłość.

Publiczne upamiętnienie ma też wymiar edukacyjny. Mur Pamięci z wiecznym ogniem w Warszawie ma przypominać o ofiarach nie tylko ich bliskim, ale całemu społeczeństwu. W jednym miejscu mają zostać zebrane nazwiska osób odnalezionych i zidentyfikowanych, aby nie zniknęły z pamięci państwa. To ważny sygnał, że w sprawach najboleśniejszych historia nie może być zastępowana milczeniem, a ofiary nie mogą zostać bezimienne.

• 11 lipca przypada rocznica krwawej niedzieli, uznawanej za apogeum zbrodni wołyńskiej.
• Rodziny ofiar czekały na wznowienie poszukiwań i ekshumacji ponad 80 lat.
• W Warszawie ma stanąć Mur Pamięci z wiecznym ogniem i nazwiskami odnalezionych oraz zidentyfikowanych ofiar.
• Upamiętnienie ma objąć ofiary zbrodni wołyńskiej oraz inne ofiary wojen XX wieku na Ukrainie.

Cały ten proces ma prowadzić do jednego celu: zachowania pamięci bez podsycania nienawiści. W oficjalnym przekazie przypomniano, że prawda o zbrodni jest warunkiem szacunku wobec ofiar i ich rodzin, a zarazem podstawą pojednania między narodami. To zadanie dla państwa, ale też dla społeczeństwa, które ma obowiązek pamiętać o zamordowanych, ich miejscach kaźni i ich nazwiskach. Właśnie dlatego temat wraca co roku 11 lipca z taką siłą i tak dużym ciężarem historycznym.