Aleksander Bardini
Biografia
Aleksander Bardini urodził się w Łodzi w rodzinie żydowskiej jako syn Józefa Bardyniego i Marii z domu Grad. Ojciec był kucharzem i w 1913 prowadził wraz z żoną jadłodajnię na parterze domu przy ulicy Zielonej 6, obok Zielonego Rynku. Jako nastolatek występował w kwartcie smyczkowym (skrzypce) oraz w awangardowym kabarecie Ararat, a także w Żydowskim Towarzystwie Literacko-Muzycznym Hazomir w Łodzi. W 1932 zdał maturę i w latach 1932–1935 studiował aktorstwo, a w latach 1936–1939 reżyserię w Państwowym Instytucie Teatralnym w Warszawie. Zmiana nazwiska z Bardyni na Bardini nastąpiła podczas zapisywania się w 1932 do PITS.
Przed II wojną światową występował w Teatrze Polskim w Warszawie. Obie okupacje: sowiecką i niemiecką, spędził we Lwowie. Od września 1939 do czerwca 1941 pracował jako aktor i reżyser w Polskim Teatrze Dramatycznym we Lwowie. Po zajęciu miasta przez wojska niemieckie został przesiedlony do lwowskiego getta. Po ucieczce na aryjską stronę ukrywał się w prywatnym mieszkaniu. Pracę w teatrze wznowił po ponownym zajęciu Lwowa przez wojska radzieckie w lipcu 1944. W 1945 przeniósł się ze lwowskim zespołem do Katowic, gdzie zrealizował pierwsze większe przedstawienia, m.in. Dom otwarty Michała Bałuckiego.
W kwietniu 1945 ożenił się z Julią Aftanasową, a 9 sierpnia 1945 we Lwowie urodziła się ich córka Maria, nazywana Maliną. Po pogromie kieleckim w 1946 wyemigrował z Polski. Przez kilka lat przebywał w Monachium, gdzie pracował jako reżyser i kierownik artystyczny Żydowskiego Teatru Artystycznego. Następnie mieszkał w Montrealu. W Kanadzie pracował w firmie kuśnierskiej i krótko w fabryce lamp.
1 marca 1950 Bardini powrócił do Polski i nawiązał współpracę z warszawskimi teatrami: Wielkimi Polskim. Zrealizował Intrygę i miłość Fryderyka Schillera oraz Balladynę Juliusza Słowackiego. Ważnym wydarzeniem była jego inscenizacja Dziadów Adama Mickiewicza w 1955. W tym okresie rozpoczął współpracę z telewizją, obejmując 1 grudnia 1956 stanowisko naczelnego reżysera programu TVP.
W latach 1958–1960 był dyrektorem Teatru Ateneum. Był wieloletnim pracownikiem w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (od 1953 profesor). W latach 70. prowadził popularne programy telewizyjne dla estradowców-amatorów w bloku Studio 2. Nauczał na wydziale dramatycznym Uniwersytetu Georgii w Szkole Muzyczno-Dramatycznej w Sztokholmie.
Po siedmiu sezonach pracy w Teatrze Polskim został kierownikiem artystycznym Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi. Był dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Ateneum w Warszawie. Współpracował z Teatrem Współczesnym w Warszawie. Od połowy lat 60. gościnnie reżyserował przedstawienia w Teatrze Starym w Krakowie. Pod koniec lat 70. zrezygnował z reżyserii i zajęć ze studentami. Był członkiem Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego ITI i jurorem na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej w Województwie.
Wśród spektakli, które reżyserował, na uwagę zasługują Balladyna, Henryk IV, Sen nocy letniej, Tango. Zrealizował także dzieła operowe, m.in. Borysa Godunowa, Otella, Halkę, Straszny dwór. Grali u niego m.in. Andrzej Łapicki, Krystyna Janda, Piotr Fronczewski i Marek Walczewski. Stworzył liczne kreacje aktorskie; widzowie pamiętają go z ról w Sprawie Gorgonowej, Krajobrazie po bitwie, Spirali i Dekalogu. Zmarł w Warszawie i został pochowany na Powązkach (rząd 107-3).
Jego dorobek obejmuje także filmografię, w tym role w filmach Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego i Krzysztofa Kieślowskiego, a także reżyserię programów telewizyjnych. Został rodzajem nauczyciela dla młodych aktorów i reżyserów, m.in. w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej i Teatralnej w Łodzi.